​Güney Kafkasya, jeopolitik fay hatlarının yeniden hareketlendiği ve tarihsel askeri ittifakların ciddi bir sınamadan geçtiği kritik bir süreçten geçiyor. İkinci Karabağ Savaşı ve sonrasındaki gelişmeler bölgedeki dengeleri kökünden sarsarken, Erivan ile Moskova arasındaki ilişkilerde de son yılların en derin görüş ayrılıklarını beraberinde getirdi. Bu gerilimin tam merkezinde ise Ermenistan’da konuşlu Rus askeri varlığı ve Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) yer alıyor.

​”102. Askeri Üs Güvenliğimiz İçin Hayati Değil”

​Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Bakanlar Kurulu toplantısının ardından yaptığı açıklamalarda, Gümrü’de bulunan Rusya’ya ait 102. Askeri Üs’sün varlığını açıkça tartışmaya açtı. 2022 yılındaki sınır krizleri ve Karabağ’daki operasyonları işaret eden Paşinyan, bu askeri üssün Ermenistan’ın ulusal güvenliğine beklenen katkıyı sağlamadığını savundu.
​ Moskova’nın adımlarına karşılık mesaj veren Paşinyan, Rus askerlerinin çekilme kararı alması halinde buna itiraz etmeyeceklerini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
​ “Rus askeri üssüne ihtiyacımız yok. Üssü geri çekmek istiyorlarsa yarın çekebilirler. Kalmak istiyorlarsa, Ermenistan’da ihtiyacımız olmayan bir üssün konuşlandırılmasının şartlarını görüşmeye hazırız. Bu tutumda belirsiz olan ne var?”

Putin’in Çıkışı ve Karşılıklı Restleşme

İki ülke arasındaki gerilimin dozu, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi sırasında yaptığı değerlendirmelerle yükseldi. Putin, Ermenistan’ın Rus askeri varlığına ihtiyaç duymadığı kanaatine varması durumunda Moskova’nın üssü “yarın bile” çekmeye hazır olduğunu dile getirmişti.
​ Paşinyan ise bu ifadelere yanıt vererek üs konusunu gündeme getiren tarafın Moskova olduğunu, Ermenistan’ın ise sadece ortaya çıkan bu tabloya göre pozisyon aldığını belirtti.

KGAÖ Kalkanı Çöküyor mu?

1992 yılında Rusya, Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından ortak savunma ve bölgesel istikrar amacıyla kurulan KGAÖ, tarihinin en büyük kurumsal krizlerinden birini yaşıyor. Örgütün 4. maddesi uyarınca bir üye ülkeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılması ilkesi, Erivan’a göre sahada karşılık bulmadı.
​ Paşinyan, KGAÖ’den ayrılma tehditlerine yanıt vererek Ermenistan’ın dengeli bir dış politika izleme gayretinde olduğunu, örgütle olan ilişkilerin de bu karşılıklı duruma göre şekilleneceğini belirtti.

Yeni Arayışlar ve Bölgesel Gelecek

Güney Kafkasya’da kartların yeniden dağıtıldığı bu dönemde; Zengezur Koridoru, sınır belirleme çalışmaları ve barış anlaşması görüşmeleri sürecin ana eksenini oluşturuyor. Ermenistan’ın tek bir askeri bloka bağımlı kalmak yerine güvenlik ortaklarını çeşitlendirme adımları, Rusya’nın ise bölgedeki tarihsel etkinliğini koruma kararlılığı önümüzdeki dönemin en kritik denklemi olacaktır.